Kote nou ye jounen jodi a parapò ak vizyon Anperè Jean-Jacques Dessalines te genyen pou peyi a?

Pa Sherley Louis.

Lè nou pale de Anperè Jean-Jacques Dessalines, nou pa sèlman ap pale de yon gwo chèf militè ki te ede pèp ayisyen an kase chenn esklavaj. Nou ap pale de yon lidè ki te patisipe nan fondasyon yon peyi kote moun nwa yo te kapab viv lib, ak diyite, san dominasyon yon lòt pèp.

1ye janvye 1804, Ayiti te pran endepandans li. Se te yon viktwa istorik ki te fè lemond konprann yon pèp esklav kapab leve kanpe, goumen pou libète li, epi pran desten li an men.

Men, plis pase plizyè syèk aprè, yon kesyon enpòtan ap poze devan nou:

Èske Ayiti jounen jodi a, ap viv nan menm lespri libète, diyite, inite ak souverènte Dessalines te vle pou peyi a?

Pou nou reponn kesyon sa a, nou dwe gade vizyon Dessalines, reyalite peyi a jounen jodi a, epi responsablite nou genyen kòm sitwayen.

1. Vizyon Dessalines lan: yon pèp lib, yon peyi endepandan

Pou Dessalines, endepandans pa t sèlman vle di mete fen nan dominasyon Lafrans. Li te vle di tou pou pèp ayisyen an reprann kontwòl sou lavi li, sou tè li, sou travay li ak sou avni li.

Li te goumen pou yon peyi kote okenn moun pa ta dwe tounen esklav ankò, kote libète pèp la pa ta depann de volonte yon lòt nasyon.

Vizyon sa a te gen plizyè dimansyon:

* Libète: okenn moun pa dwe domine yon lòt moun ni prive li de diyite li.

* Souverènte: Ayiti dwe kapab pran desizyon li pou tèt li, san lòt peyi pa diktel avni li.

* Diyite: pèp ayisyen an dwe rekonèt valè li, istwa li ak kapasite li.

* Inite: moun ki sòti nan diferan klas sosyal ak diferan orijin dwe kapab mete tèt yo ansanm pou defann peyi a.

* Jistis: endepandans lan dwe sèvi tout pèp la, pa sèlman yon ti gwoup moun ki gen pouvwa.

Dessalines te konprann yon peyi pa kapab vrèman lib si pèp li, kontinye viv nan laperèz, nan imilyasyon ak nan depandans.

2. Ayiti jounen jodi a: èske nou vrèman lib?

Jounen jodi a, Ayiti se yon peyi endepandan sou plan legal. Nou gen drapo nou, lang nou, istwa nou ak idantite nasyonal nou.

Men, èske libète politik sa a bay tout sitwayen yo yon lavi ki chita sou sekirite, jistis ak diyite?

Lè nou gade reyalite peyi a, nou wè anpil defi ki fè nou poze tèt nou kesyon sou chimen nou pran an.

A. Ensekirite ak laperèz

Lè yon sitwayen pa kapab sikile lib, lè fanmi ap viv nan laperèz, lè moun oblije kite kay yo pou chape anba vyolans, nou dwe mande tèt nou ki sans libète genyen si moun pa kapab viv an sekirite.

Dessalines te goumen pou pèp la pa tounen yon pèp ki anba menas ak dominasyon. Jounen jodi a, pwoteje lavi ak sekirite sitwayen yo dwe youn nan pi gwo priyorite peyi a.

B. Povrete ak inegalite

Endepandans pa ta dwe yon mo sèlman nan liv istwa. Li ta dwe bay pèp la posiblite pou li travay, manje, jwenn swen sante, edikasyon ak yon lojman ki diy.

Lè yon paran pa kapab voye pitit li lekòl, lè yon jèn pa jwenn travay, lè yon malad pa jwenn swen, nou dwe reflechi sou fason pou libète politik la tounen yon libète ekonomik ak sosyal.

Yon peyi kapab gen drapo li, men si anpil nan pitit li yo pa kapab viv ak diyite, gen yon gwo travay ki rete pou fèt.

C. Divizyon ak mank inite

Youn nan gwo fòs revolisyon ayisyen an se kapasite moun ki te anba opresyon yo pou mete tèt yo ansanm kont yon sistèm ki t ap kraze yo.

Jounen jodi a, divizyon politik, konfli enterè ak mefyans youn anvè lòt kapab febli peyi a.

Nou pa oblije dakò sou tout bagay pou nou renmen Ayiti. Men, nou dwe kapab mete enterè nasyonal la pi wo pase enterè pèsonèl, pati politik oswa gwoup.

Lè nou divize, nou febli; lè nou mete tèt ansanm, nou kapab rebati.

D. Edikasyon ak avni jèn yo

Yon peyi ki vle rete endepandan dwe envesti nan konesans pitit li yo.

Jèn ayisyen yo bezwen lekòl, fòmasyon, travay ak espwa. Yo bezwen jwenn opòtinite pou devlope talan yo nan peyi yo.

Si nou pa prepare jenerasyon k ap vini an, nou riske pèdi kapasite pou nou konstwi yon peyi ki solid, ki responsab epi ki kapab pran pwòp desizyon li.

3. Èske nou respekte sakrifis zansèt nou yo?

Zansèt nou yo te bay lavi yo pou nou pa viv nan esklavaj. Yo te fè sakrifis pou jenerasyon ki t ap vini yo te kapab viv lib.

Se poutèt sa, kesyon an pa sèlman: « Kisa Dessalines te fè pou nou? »

Nou dwe poze tèt nou kesyon sa a tou:

« Kisa nou menm, jenerasyon jodi a, ap fè pou nou pa trayi sakrifis zansèt nou yo? »

Nou pa kapab chanje tout pwoblèm peyi a nan yon sèl jou. Men, nou kapab kòmanse ak fason nou aji chak jou.

* Nou kapab refize koripsyon ak enjistis.

* Nou kapab respekte lavi ak diyite lòt moun.

* Nou kapab ankouraje edikasyon, travay ak solidarite.

* Nou kapab sèvi kominote nou san nou pa chèche avantaj pèsonèl sèlman.

* Nou kapab aprann istwa peyi nou pou nou konprann erè ki fèt nan tan lontan epi evite repete yo.

Patriyotis pa sèlman vle di renmen drapo a, chante im nasyonal la oswa selebre 1ye janvye. Li vle di tou pran responsablite pou avni peyi a.

4. Ki sa nou dwe fè pou nou pwoche pi pre vizyon Dessalines lan?

Pou nou pwoche pi pre vizyon Dessalines lan, nou bezwen yon chanjman ki pa sèlman politik, men tou moral, sosyal ak ekonomik.

1).Premyèman, nou bezwen lidè ki sèvi pèp la. Pouvwa pa dwe yon zouti pou anrichi tèt yon moun oswa yon gwoup. Li dwe sèvi enterè nasyonal la.

2).Dezyèmman, nou bezwen jistis ak respè pou lalwa. Yon peyi pa kapab devlope si gen moun ki kwè yo kapab fè sa yo vle san konsekans, pandan lòt moun pa jwenn pwoteksyon.

3).Twazyèmman, nou bezwen mete edikasyon ak devlopman nan sant priyorite nou. Lekòl, fòmasyon pwofesyonèl, agrikilti, antreprenarya ak kreyasyon travay kapab ede pèp la vin pi otonòm.

Katriyèmman, nou bezwen rekonsilyasyon ak inite. Nou dwe aprann pale youn ak lòt, koute youn lòt epi chèche solisyon ansanm, menm lè nou gen opinyon diferan.

Finalman, nou bezwen yon patriyotis ki manifeste nan aksyon. Chak sitwayen, selon kapasite li, kapab kontribye nan amelyorasyon lavi kominote li.

Dessalines kite pou nou yon eritaj, men se nou ki dwe fè l viv

Vizyon Dessalines lan pa dwe rete nan seremoni, nan moniman oswa nan diskou politik. Li dwe kontinye viv nan fason nou trete youn lòt, nan fason nou dirije peyi a, nan fason nou pwoteje dwa sitwayen yo epi nan fason nou prepare avni jenerasyon k ap vini yo.

Nou dwe rekonèt pwogrè ki fèt nan listwa peyi a, men nou pa dwe fèmen je nou sou sa ki poko reyalize.

Ayiti pa bezwen sèlman moun ki kapab pale sou Dessalines. Ayiti bezwen moun ki dispoze travay pou libète, jistis, diyite ak inite li te reprezante.

Jounen jodi a, nou dwe mande tèt nou:

* Èske nou vrèman pran desten peyi a nan men nou?

* Èske nou bay chak sitwayen valè li merite?

* Èske nou kapab depase divizyon nou yo pou nou konstwi yon avni ansanm?

* Èske jenerasyon k ap vini yo ap jwenn yon Ayiti ki pi lib, pi jis, pi an sekirite pase Ayiti nou konnen jodi a?

Vizyon Dessalines lan se yon eritaj ki mande aksyon. Se pa sèlman sa zansèt nou yo te fè pou nou ki konte, men tou sa nou menm n ap fè pou pitit nou ak pou Ayiti demen.

> « Yon pèp ki sonje sakrifis zansèt li yo dwe pran responsablite pou avni li. »

Annou pa sèlman selebre endepandans nou. Annou travay pou fè libète a tounen yon reyalite nan lavi chak Ayisyen.

1. « Yon pèp ki bliye istwa li pèdi rasin li; yon pèp ki aprann nan istwa li prepare avni li. »

2. « Endepandans se pa sèlman libere yon peyi anba dominasyon; se bay chak sitwayen mwayen pou l viv ak diyite. »

3. « Dessalines te goumen pou libète nou; se nou menm ki dwe fè libète sa a tounen yon reyalite pou pitit nou. »

4. « Lè enterè peyi a pi gwo pase enterè pèsonèl, se lè sa a vrè patriyotis la kòmanse. »

5. « Yon peyi pa bati ak bèl diskou sèlman, men ak aksyon, jistis, inite ak sakrifis. »

6. « Drapo a ka rete anlè, men se diyite pèp la ki montre si endepandans lan vivan. »

7. « Zansèt nou yo te ban nou yon peyi lib; se devwa nou pou nou kite yon peyi ki pi jis, pi solid ak pi lib pou jenerasyon k ap vini yo.